Disney yapımlarının küresel içerik standartları ile çatışması sonucunda birçok ülkede uygulanan yasaklar ve sansür kararları gündeme gelmeye devam ediyor. Dragon Striker dizisinin Orta Doğu yayınındaki gecikme, şirketin geçmişte Güzel ve Çirkin'den Kundun'a kadar pek çok filminde yaşadığı benzer krizleri ve milyar dolarlık pazarlardaki sansür mücadelelerini yeniden hatırlatıyor.
Dragon Striker, 9 Haziran 2026 tarihinde Disney platformlarında izleyiciyle buluştu ve anime esintili büyülü futbol hikayesiyle kısa sürede Disney+ küresel listelerinin zirvesine yerleşti. Yapımın dünyanın geri kalanıyla aynı anda Orta Doğu'da prömiyer yapmaması, Waylon Jacobs tarafından seslendirilen Odward Stonegarden ile Stefan Trout tarafından seslendirilen Casper Ferreiro arasındaki ilişkinin sezon finalinde doğrulanmasına bağlandı. Disney veya bölge yetkilileri gecikme hakkında resmi bir açıklama yapmasa da, şirketin Dragon Striker'ın ileri bir tarihte Orta Doğu'daki izleyicilere ulaşacağını teyit etmesi, durumun kalıcı bir yasaktan ziyade bir erteleme olduğunu gösteriyor.
Yıllara yayılan sansür geçmişi
Disney yapımlarının benzer engellerle karşılaşması ilk kez yaşanmıyor. Şirket, Dragon Striker sürecinden çok daha önce Orta Doğu, Asya ve diğer bölgelerdeki sansür kurullarıyla onlarca yıl süren müzakereler yürüttü. Yapılan bu görüşmelerin birçoğu, filmlerin sadece gecikmesiyle değil, tamamen vizyondan çekilmesiyle sonuçlandı. Bazı vakalarda tek bir film yüzünden hükümetlerin şirketin o ülkedeki tüm ticari faaliyetlerini dondurduğu örnekler dahi bulunuyor. Geçmiş vakalar incelendiğinde, Disney'in küresel büyüme hedeflerinin yerel içerik standartlarıyla ne sıklıkla çatıştığı net bir şekilde görülüyor.
Güzel ve Çirkin filmine yönelik kısıtlamalar
Yönetmen Bill Condon, Güzel ve Çirkin'in (Beauty) canlı aksiyon uyarlamasının vizyona girmesinden önce, filmde Disney'in ilk "özel eşcinsel anı" olarak tanımlanan bir sahnenin yer alacağını doğruladı. Josh Gad'in canlandırdığı LeFou karakterinin Luke Evans tarafından oynanan Gaston'a olan hayranlığına odaklanan bu an, balo sahnesinde LeFou'nun başka bir erkekle kısa süreli dans ettiği üç saniyelik bir görüntüden ibaret kaldı. Sadece birkaç saniye süren bu sahne, filmin Kuveyt'te tamamen yasaklanması için yeterli bir sebep olarak görüldü. Malezya Film Sansür Kurulu başlangıçta üç farklı sahnenin kesilmesini talep ederek vizyonu ertelerken, Disney'in sansür yerine filmi ülkeden tamamen çekme tehdidi üzerine bu karardan vazgeçildi. Rusya ise filmi "eşcinsel propagandası" olarak nitelendirerek 16+ yaş sınırı getirdi ve Alabama'da bir sinema salonu gösterimleri protesto amacıyla iptal etti. Yaşanan tüm bu tartışmalara rağmen filmin küresel gişe performansı etkilenmedi, fakat bu süreç sonraki yıllarda Disney'in karşısına çıkacak bir şablon oluşturdu.
Hadi Gidelim ve Ebediler'in yasaklanma süreci
Hadi Gidelim (Hadi Gidelim) filminde, Lena Waithe tarafından seslendirilen Memur Specter karakterinin ebeveynlik üzerine bir konuşma sırasında "kız arkadaşımın kızı" ifadesini kullanması, Pixar tarihindeki ilk açık LGBTQ karakterini ortaya çıkardı. Waithe'in kendi önerisiyle eklenen bu tek cümle, filmin Kuveyt, Umman, Katar ve Suudi Arabistan'da yasaklanmasının temel gerekçesi oldu. Rusya bu durumda farklı bir yol izleyerek "kız arkadaş" kelimesini "partner" olarak dublajlarken; Bahreyn, Lübnan ve Mısır filmin herhangi bir değişiklik yapılmadan gösterilmesine izin verdi. Birleşik Devletler'de 40 milyon dolarlık bir açılış haftasıyla gişe lideri olan yapım, bazı pazarlarda tek bir kelimenin ne kadar hassas karşılanabildiğini kanıtladı.
Marvel'ın Ebediler filmindeki temsil tercihi
Marvel Stüdyoları, Ebediler (Eternals) filmi için çeşitli kahramanlardan oluşan bir kadroya öncelik verdi ve Chloé Zhao yönetmenliğindeki 2021 yapımı bu epik film, Körfez bölgesindeki sinemalardan tamamen çıkarıldı. Brian Tyree Henry tarafından canlandırılan Phastos karakterinin sinematik evrendeki ilk açık eşcinsel süper kahraman olması ve eşiyle (Haaz Sleiman) olan sahneleri, yerel sansür kurullarının karakterin hikaye akışında kesintiler talep etmesine yol açtı. Disney'in bu kesintileri reddetmesi üzerine Suudi Arabistan, Katar ve Kuveyt'teki sinema sitelerinden film kaldırıldı. Birleşik Arap Emirlikleri, Ürdün, Lübnan ve Mısır'da ise film, tüm karakterler arasındaki samimi sahnelerin çıkarıldığı versiyonlarla gösterildi.
Doktor Strange ve Işık Yılı'ndaki krizler
Doktor Strange: Çoklu Evren Çılgınlığında (Doktor Strange Çoklu Evren Çılgınlığında) filminde, America Chavez (Xochitl Gomez) karakterinin iki annesiyle görüldüğü on iki saniyelik bir geçmişe dönüş sahnesi, Orta Doğu'daki birçok bölgede yasağa neden oldu. Suudi Arabistan yetkilileri, sorunun Chavez'in cinsel yönelimi değil, iki anneye yapılan atıf olduğunu belirterek kesinti yapılmasını istedi. Disney, bu aile yapısının karakterin güçleri için temel bir unsur olduğunu savunarak talebi reddetti. Çin pazarında da hükümete muhalif bir gazetenin arka planda görünmesi nedeniyle engellerle karşılaşan Sam Raimi imzalı yapım, bu kısıtlamalara rağmen dünya çapında 955,8 milyon dolar hasılat elde etti. Pixar'ın Oyuncak Hikayesi ön bölümü Işık Yılı (Işıkyılı) ise, Alisha Hawthorne karakterinin partneriyle öpüştüğü sahne nedeniyle Orta Doğu ve Asya'da 14 ülkede yasaklanarak bu alandaki en geniş kapsamlı engellemeye maruz kaldı.
Baykuş Evi ve Kundun'un ağır bedelleri
Disney'in The Owl House serisi, ana karakter Luz Noceda ile Amity Blight arasındaki romantik ilişki nedeniyle Orta Doğu ve bazı Asya bölgelerinde Disney+ kütüphanesinden tamamen çıkarıldı. Dizinin üçüncü sezonunun üç özel bölümle sınırlandırılarak erken sonlandırılması resmi olarak izleyici kitlesinin yaş grubuna bağlansa da, uluslararası yayın engellerinin projenin sürdürülebilirliğini zorlaştırdığı biliniyor. Şirket tarihinin en ağır yaptırımı ise Martin Scorsese'nin Kundun filmiyle yaşandı. 14. Dalay Lama'nın hayatını konu alan film nedeniyle Çin hükümeti, Disney'in ülkedeki tüm ticari faaliyetlerini bir gecede durdurdu. Dönemin CEO'su Michael Eisner, 1998 yılında Çin Başbakanı Zhu Rongji ile bizzat görüşerek özür dilemek ve iyi niyet göstergesi olarak Çin yapımı filmlerin dağıtım haklarını satın almak zorunda kaldı. Scorsese'nin Çin'e girişi halen yasaklıyken, Kundun filmi Disney tarafından hiçbir dijital platformda veya fiziksel formatta sunulmayarak arşivlerde kilitli tutuluyor.
Yorumlar (0)